Powszechnie dostrzegana tendencja do ukrywania zawstydzającej choroby psychicznej świadczy o tym, że uruchamia ona proces społecznego napiętnowania dotkniętej nią osoby. Napiętnowanie sprzyja postrzeganiu cierpień chorego przez pryzmat funkcjonujących społeczeństwie negatywnych stereotypów opisujących chorobę i osoby chore psychicznie.

Dystansowanie się wobec osób chorych psychicznie jest jednym z bardziej niekorzystnych następstw napiętnowania, ponieważ uruchamia wiele procesów psychologicznych i społecznych, które marginalizują pozycję chorego, opóźniają i osłabiają możliwości udzielenia mu skutecznej pomocy, a niekiedy utrwalają nieprzystosowanie. Jest to tym bardziej niebezpieczne, że osoby chore często same przejawiają skłonność do wycofywania się, wynikającą z przeżywanych zaburzeń.

Doświadczenia kliniczne wskazują, że obie te tendencje – dystansowanie się otoczenia i własne wycofywanie się – skutecznie spychają byłego pacjenta na margines społeczności.

Postawy wobec osób chorych psychicznie zupełnie nie zależą natomiast od poczucia poinformowania na tematy psychiatryczne. Wynika z tego, że niektóre wyobrażenia o chorobach psychicznych, funkcjonujące w świadomości społecznej, sprzyjają przejawianiu dystansu wobec ludzi, którzy je przebyli. Dotyczy to przede wszystkim przekonania o nieuleczalności oraz, w mniejszym stopniu, o wstydliwości tych chorób.

Za pozytywny przejaw trzeba jednak uznać, że Polacy w zdecydowanej większości są gotowi zaakceptować byłych pacjentów szpitali psychiatrycznych jako bliskich sąsiadów, kolegów czy współpracowników.

Dyskryminacja sprawia, że oprócz cierpienia spowodowanego chorobą psychicznie chorzy dźwigają dodatkowy ciężar wynikający z poczucia, że w wielu dziedzinach są traktowani jak obywatele drugiej kategorii, wobec których nie obowiązują prawa gwarantowane przez konstytucję i inne ustawy.

Obserwacje kliniczne ukazują, że dyskryminowanie chorych psychicznie utrudnia im powrót do zdrowia i odzyskanie pozycji społecznej. Nawet w dziedzinie prawa do leczenia, w której Polacy rzadziej dostrzegają dyskryminację, profesjonaliści niosący pomoc chorym psychicznie widzą istotne jej przejawy, np. w nierównym podziale środków przeznaczanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia na lecznictwo psychiatryczne, w zaniedbaniu modernizacji systemu opieki psychiatrycznej, w utrzymywaniu takich zasad refundacji kosztów leków, które ograniczają potrzebującym dostęp do nowoczesnej farmakoterapii.

Język polski ciągle nie wykształcił i nie upowszechnił terminów pozwalających na neutralne i rzeczowe określanie osób chorych psychicznie. W ostatnich dwunastu latach – mimo odnotowanych wahań – ciągle dominują określenia pejoratywne, o dużym potencjale społecznego naznaczania i napiętnowania. Zaniechanie tej praktyki językowej i upowszechnienie słownictwa bardziej rzeczowego i neutralnego, nienaruszającego godności osób chorych, ale ułatwiającego ich zrozumienie, jest ważnym i pilnym wyzwaniem dla środowisk kulturotwórczych i opiniotwórczych.

Mimo odnotowanych pewnych pozytywnych zmian w świadomości Polaków – nadal nie są oni na ogół przygotowani do spotkania ze swymi chorymi psychicznie rodakami. Potoczny język i obyczaje życia codziennego podsuwają im raczej wzorce naznaczania, napiętnowania, dystansu i dyskryminacji. W ostatnim dziesięcioleciu zainicjowano wprawdzie kilka społecznych akcji zmierzających do zmiany niechętnej wobec psychicznie chorych obyczajowości (m.in.: Schizofrenia – otwórzcie drzwi; Zdrowie psychiczne. Nie odrzucaj. Spróbuj pomóc; Lecz depresję; Odnaleźć siebie), ale ich rezultaty, przynajmniej te możliwe do uchwycenia w badaniu sondażowym, są stosunkowo mało widoczne.