Po pierwsze, należy dążyć do wyeliminowania przyczyn fizycznych, do czego jest niezbędna pomoc lekarza.

Najpopularniejsze z nich to:

• cukrzyca
• niedokrwistość
• gorączka gruczołowa (mononukleoza zakaźna)
• zaburzenia czynności tarczycy
• choroba Parkinsona
• stwardnienie rozsiane

Zwykle potrzebne są badania krwi i moczu w celu zdiagnozowania wspomnianych chorób.
Jednak szacuje się, że stosunkowo niewiele przypadków zespołu przewlekłego zmęczenia ma rzeczywiście przyczyny fizyczne.

Częściej powodem dolegliwości są: stres, depresja, nuda, złe nawyki snu lub po prostu zbyt dużo obowiązków. Odpowiednia ilość ćwiczeń i odpoczynku, zdrowe jedzenie w regularnych odstępach czasu i adekwatna ilość snu może pomóc, aby odzyskać energię.


Zespół przewlekłego zmęczenia to jednostka chorobowa, którą cechuje długotrwałe (trwające przez kilka tygodni) uczucie zmęczenia i znużenia, a z nim współwystępują dolegliwości somatyczne (alergia, chrypa, gorączka, etc.). Konwencjonalny lek może pomóc w przypadku niektórych pacjentów, ale dla innych uzupełniająca terapia może być bardziej polecana.

Dieta a zmęczenie


- Brak energii może być spowodowany nieodpowiednim sposobem odżywiania się - mówi Jayne Nelson, rzecznik British Association of Nutritional Therapists.

- Używki i słodkie przekąski, takie jak kawa, papierosy, słodycze mogą bardzo znacząco zwiększać poziom glukozy, a następnie znacznie go obniżać, co z kolei może prowadzić do długotrwałego zmęczenia i niedoboru żywieniowego - mówi Nelson.

- Hipoglikemia występuje, gdy poziom cukru we krwi spada bardzo nisko, a dana osoba staje się słaba, zmęczona i ma zawroty głowy - dodaje Nelson. Może to wynikać z wyboru żywności, który czyni raz nadpobudliwym, drugi raz zupełnie wyczerpanym.

W celu zwiększenia energii musimy zamienić niezdrowe przekąski na świeże, nieprzetworzone produkty i takie, które zawierają wolno uwalniające się węglowodany.

Ponadto Nelson ostrzega przed naszymi niezdrowymi nawykami żywieniowymi, tzn. przed produktami, które jadamy z przyzwyczajenia, a które niekoniecznie są dla nas dobre. Jednocześnie podkreśla, że przewlekłe zmęczenie jest związane z różnymi czynnikami i trzeba znaleźć indywidualne rozwiązanie.

- Jeśli zmiana diety, także konsultowana z lekarzem, nie przynosi skutków, warto udać się po pomoc do dietetyka - konkluduje Nelson


Joga i energia

- Do każdej aktywności ciała potrzeba tlenu. Jeżeli oddech jest hamowany, wpływa to na cały układ - mówi nauczyciel jogi, Joy Mankoo.

- Może się to zdarzyć z powodu złej postawy ciała i stresu. Emocje są „uwięzione" w mięśniach ciała - jeśli jesteśmy zdenerwowani, na przykład, „skręca nas w żołądku". Czasami taki stan rzeczy przedłuża się i hamuje ruchy mięśni. Warto nauczyć się pozbywać tych napięć - dodaje Mankoo.

Praktykujący tradycyjną medycynę chińską wierzą, że przewlekłe zmęczenie jest najczęściej wynikiem pozbawionego energii układu pokarmowego: składniki odżywcze nie są wchłaniane, a to skutkuje uczuciem zmęczenia.

Leczenie, według Richarda Blackwella z Northern College of Acupuncture, powinno obejmować akupunkturę i porady dietetyczne, np. rekomendację spożywania większej ilości gotowanych produktów.

- Zmęczenie jest także związane z nerkami - wskazuje Blackwell - one są rezerwą energetyczną w organizmie i mogą stać się mniej wydajne z wiekiem, szczególnie po okresach napięcia fizycznego i emocjonalnego.

- Nerki muszą ciężko pracować w okresach większych zmian, np. w czasie menopauzy. To sytuacja, której leczenie trwa dłużej. Warto sięgnąć wówczas po zioła i być może odwołać się do akupunktury, nie tylko diety. Umiarkowane ćwiczenia, takie jak tai chi i joga, które wykazują elementy medytacji, uspokoją umysł i spowodują głębszy oddech - mówi Blackwell.

Leki ziołowe

- Jeśli czujesz się zmęczony cały czas, najbardziej oczywistą rzeczą jest to, że robisz zbyt dużo i nerwowo starasz się ze wszystkim zdążyć - mówi zielarz Ann McIntyre.


- Zioła mogą być bardzo pomocne dla układu nerwowego. Tu najczęściej wymienia się jest żeń-szeń koreański (Panax ginseng)oraz żeń-szeń syberyjski (Eleuthrococcus).

Kobiety, które przeszły menopauzę, mogą czuć się bardzo, bardzo zmęczone. Wśród środków zaradczych wymienia się m. in. dzięgiel chiński (Angelica sinensis). To doskonały specyfik odmładzający dla kobiet.

Pluskwica groniasta, szałwia i dziki pochrzyn polecane są dla uzyskania równowagi hormonalnej.