Strona główna Choroby Katalog chorób Odra

Odra - diagnoza, objawy, leczenie, profilaktyka

Odra to silnie zaraźliwa choroba zakaźna wywoływana przez wirus odry (Measles virus, MeV), który łatwo rozprzestrzenia się drogą powietrzną przez kaszel i kichanie, a także poprzez bliski lub bezpośredni kontakt z wydzielinami osoby zakażonej. Kiedyś odra była częsta, obecnie można jej niemal zupełnie zapobiec dzięki szczepieniom. W tym artykule znajdziesz następujące informacje i porady związane z tą chorobą:
  1. Informacje ogólne
  2. Przyczyny i ryzyko
  3. Objawy
  4. Diagnoza i leczenie
  5. Powikłania
  6. Profilaktyka

Odra to silnie zaraźliwa choroba zakaźna wywoływana przez wirus odry - należy do infekcji wieku dziecięcego, co nie oznacza ograniczenia zarażania sie do tej grupy wiekowej. Kiedyś była dość częstą chorobą zakaźną, jej pierwsze opisy pojawiają się w europejskich źródłach z XI wieku. Badania genetyczne wskazują że mniej więcej w tym czasie wirus odry rozdzielił się z wirusem choroby bydła i zaczął powszechnie atakować ludzi. Jednakże niektóre źródła wskazują na jeszcze wcześniejsze epidemie zbliżonej choroby - datowane na okres pomiędzy V a VII wiekiem naszej ery. Przed wprowadzeniem szczepień przeciw odrze w dzieciństwie chorowała niemal każda osoba, a co kilka lat wybuchały epidemie tej choroby - część z nich dziesiątkowała społeczności w których dochodziło do masowych zakażeń.

Odrze można obecnie niemal zupełnie zapobiec dzięki szczepieniom, mimo to co roku choruje na nią ponad 40 milionw osóbn, z czego 120 tysięcy umiera. Może być bardzo poważna, a nawet śmiertelna dla małych dzieci i dla osób dorosłych. Jakkolwiek liczba zgonów z jej powodu spada na całym świecie ze względu na upowszechnienie szczepień, odra nadal zabija ponad 100 tysięcy osób rocznie. Przyczyną zgonów są zazwyczaj powikłania po odrze, które występują najczęściej u dzieci poniżej 5 roku życia oraz u dorosłych w wieku powyżej 20 roku życia..

Obecnie - po okresie znaczącego ograniczenia występowania choroby - zachorowania na odrę odnotowuje wiele państw europejskich. W ostatnich latach najwięcej przypadków zachorowań na odrę w UE zarejestrowano w Rumunii, Francji, Grecji i Włoszech (2 248). W krajach spoza UE najwięcej zachorowań odnotowuje: Ukraina, Rosja oraz Serbia ( 5 741). W 2017 roku w Europejskim Regionie WHO zanotowano ponad 24 tysiące zachorowań. W 2016 roku było ich niewiele ponad 5 tysięcy. Ogromna większość osób chorych nie była zaszczepiona.

do góry ↑

Przyczyny zarażenia odrą

Przyczyną choroby jest wysoce zakaźny wirus odry (Measles virus, MeV) należący do rodzaju Morbillivirus i rodziny Paramyxoviridae (paramyxowirusów), który łatwo rozporzestrzenia się drogą powietrzną przez kaszel i kichanie, a także bliski lub bezpośredni kontakt z wydzielinami osoby zakażonej. Wirus może utrzymywać się w powietrzu lub na powierzchniach do dwóch godzin. Odra jest bardzo zaraźliwa - przebywanie w towarzystwie osoby chorej kogoś, kto nie został przeciw niej zaszczepiony lub wcześniej nie chorował, oznacza 90-procentowe ryzyko infekcji. Człowiek jest jedynym rezerwuarem wirusa, odra nie można zarazić się od zwierząt.

Czynniki ryzyka zakażenia odrą

Prawdopodobieństwo zakażenia wzrasta w przypadku:

  • nie poddaniu się szczepieniom
  • podróżowania do miejsc objętych chorobą lub kontaktu z osobami, które były w takich miejscach;
  • występoania niedoboru odporności, w tym wywoływanego przez AIDS;
  • występowania immunosupresji (zaburzeniu procesu wytwarzania przeciwciał i komórek odpornościowych) rozwijającej się po przeszczepie narządu;
  • niedoboru witaminy A, który zwiększa ryzyko wystąpienia cięższych objawów i komplikacji.

do góry ↑

Objawy i przebieg odry

Cztery następujące po sobie stadia choroby to: wylęganie, okres nieżytowy, okres wysypki i zdrowienie .Pierwsze symptomy pojawiają się zwykle po trwającym 8 do 12 dni okresie wylęgania. Początkowo przypominają przeziębienie, przykładowo, często występuje trwająca kilka dni wysoka gorączka (przekraczająca nawet 39 stopmi), nieżyt nosa i spojówek. Poza tym pierwsze objawy odry mogą obejmować:

  • katar
  • kichanie
  • łzawiące oczy
  • opuchnięte powieki
  • zaczerwienione, nadmiernie wrażliwe na światło oczy
  • szaro-zielone lub szaro-białeplamki w jamie ustnej
  • bóle różnego rodzaju
  • kaszel
  • utratę apetytu
  • zmęczenie, drażliwość, ogólne osłabienie

W trzeciej fazie choroby, czyli po 2 do 4 dni od wystąpienia pierwszych objawów (około 2 tygodni od zakażenia), rozwija się wysypka, która utrzymuje się mniej więcej przez 5 dni do tygodnia. Jej pojawieniu się towarzyszy znaczące pogorszenie samopoczucia. Wysypka przybiera postać małych czerwono-brązowych płaskiich lub przypominających niewielkie narośla plam, które mogą się łączyć obejmując większy obszar skóry. Najcześciej wysypka pojawia się najpierw na głowie lub szyi, a dalej rozprzestrzenia na resztę ciała. 1-2 dni przed wystąpieniem wysypki na skórze, pojawiają się tzw. plamki Koplika - białe wykwity otoczone czerwoną linią, zlokalizowane na wewnętrznej stronie policzków, w jamie ustnej. U niektórych chorych wysypka powoduje też świąd. W okresie zdrowienia wysypka zaczyna ustępować.

Osoba chora na odrę zaraża innych przez około osiem dni - okres ten obejmuje cztery dni przed pojawieniem się wysypki i kończy po czterech dniach od jej wystąpienia. Po przechorowaniu odry u większosci osób pojawia się dożywotnia odporność na chorobę. Powtórne zachorowania na odrę występują bardzo rzadko.

Odra u osób dorosłych

Przebieg odry u osób dorosłych może być znacznie cięższy i bardziej niebezpieczny niż u dzieci. Choroba zagraża przede wszystkim osobom z dolegliwościami układu krążenia. Dorośli dwukrotnie częściej niiż dzieci wymagają hospitalizacji po zachorowaniu na odrę, znacznie częściej pojawiaja się u nich też powikłania.

do góry ↑

Odra: diagnostyka i leczenie

Rozpoznanie odry jest przeprowadzane zwykle na podstawie oceny objawów. Jednak oprócz wywiadu lekarskiego wykonuje się również testy laboratoryjne potwierdzajace obecność wirusa odry, w celu zróżnicowania jej z innymi chorobami zkaźnymi takimi jak m.in. różyczka czy plonica.

Leczenie odry - tylko objawowe

Nie istnieje lek, który powstrzymałby rozwój wirusa odry po infekcji. Terapia stosowana w jej przypadku polega przede wszystkim na łagodzeniu objawów oraz zapobieganiu komplikacjom. Obejmuje ona następujące elementy:
  • stosowanie paracetamolu, ibuprofenu lub innych leków z grupy NLZP, które złagodzą bóle oraz osłabią gorączkę;
  • przyjmowanie witaminy A, która działa jako immunomodulator, zwiększając odpowiedź przeciwciał na odrę i zmniejszając ryzyko powikłań; poza tym witamina A zmniejsza prawdopodobieństwo problemów ze wzrokiem;
  • picie dużej ilości płynów;
  • łagodzenie kaszlu za pomocą nawilżaczy powietrza (standardowe leki na kaszel nie są skuteczne i nie należy ich stosować);
  • przebywanie w ciemniejszym pomieszczeniu z powodu nadrważliwości na światło, noszenie okularów przeciwsłonecznych;
  • \
  • w przypadku wystąpienia świądu miejsca z wysypką smarować maścią z cynkiem

do góry ↑

Odra: powikłania

Najczęściej występujące powikłania odry to:

  • biegunka i wymioty (grożą odwodnieniem)
  • zapalenie ucha środkowego (może prowadzić do utraty słuchu)
  • zapalenie spojówek
  • zapalenie krtani
  • zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli

Rzadziej w związku z odrą występują:

  • wirusowe zapalenie wątroby
  • ostre zapalenie mózgu, prowadzące do obrzęku mózgu
  • małopłytkowość (osłabienie możliwości krzepnięcia krwi) i wysypka krwotoczna
  • zez (wirus atakuje nerwy i mięśnie oka)

Najrzadsze, ale poważne powikłania odry, to:

  • zaburzenia pracy serca
  • infekcja nerwu wzrokowego - zagrożenie utratą wzroku
  • podostre stwardniające zapalenie mózgu (zwykle śmiertelne)

Powikłania odry u osób dorosłych

Jednym z najpoważnijszych powikłań odry u osób dorosłych jest zapalenie płuc. Może ono być pierwotne (wywołane przez wirus odry) lub wtórne (powstałe w wyniku zakażenia bakteryjnego). Zapalenie płuc jest najważniejszą i najczęściej występujacą przyczyną zgonu w przebiegu odry u osób dorosłych.

Innym poważnym powikłaniem jest zapalenie wątroby. Pojawiają się także powikłania neurologiczne, takie jak zapalenie mózgu, w tym bardzo groźne podostre stwardniające zapalenie mózgu (SSPE), które objawia się zaburzeniami psychicznymi i motorycznymi, następującymi z bardzo dużym opóźnieniem (do 7-10 lat) w stosunku do zakażenia odrą. Powikłanie to nieeodwracalnie prowadzi do śpiączki i śmierci.

Odra jest szczególnie ciażką chorobą w przypadku osób o obniżonej odporności, do których należą m.in. osoby z AIDS/HIV, wrodzonymi ciężkimi niedoborami odporności oraz pacjenci w trakcie chemioterapii lub otrzymujący inne leczenie immunosupresyjne oraz osoby wyniszczone i niedożywione. W ich wypadku częściej niż u ogółu populacji dochodzi nie tylko do dramatycznie ciężkiego przebiegu samej choroby, ale także do najpoważniejszych powikłań (zapalenie płuc,czy zapalenie mózgu). Znacząco wyższa jest także śmiertelność w tej grupie pacjentów.

do góry ↑

Profilaktyka odry - przede wszystkim szczepienia

Zachorowania na odrę można uninąć dzięki szczepieniom przeciw tej chorobie - obecnie stosowana jest szczepionka pozwalająca na ochronę przed kilkoma chorobami: M-M-R II (szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce, vaccinum morbillorum, parotitidis et rubellae vivum). W jej skład wchodzą żywe, osłabione wirusy. Nie zawiera adiuwantów. Szczepienie przeciw odrze należy do szczepień obowiązkowych (bezpłatnych) podawanych w Polsce w 13-14 mies. życia oraz 10 roku życia. Szczepionka jest całkowicie bezpieczna, cieżkie niepożądane odczyny poszczepienne występują wyjątkowo rzadko, a żywe wirusy po szczepieniu nie przenoszą się na inne osoby z otoczenia.

Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia, programy szczepień przeciwko odrze doprowadziły do 79-procentowego spadku liczby zgonów z powodu odry na całym świecie, w pierwszych piętnastu latach XXI wieku zapobiegły ok. 20,3 mln zgonów. Szczepienie wymaga dwóch dawek.

Szczepienie przeciw odrze jest ważne również z uwagi na wysoką zakaźność choroby i jej śmiertelność w niektórych grupach. Wysoka wyszczepialność (powyżej 95%) chroni przed odrą także najmłodsze dzieci (przed szczepieniem, które podaje się w 13. miesiącu życia), osoby o obniżonej odporności oraz tych, którzy z różnych wzgolędów nie mogą się zaszczepić - czyli te osoby, które w razie choroby będą również najbardziej narażone na jej ciężki przebieg i powikłania.

Szczepienia przeciw odrze mają bardzo wysoką efektywność. Podanie pierwszej dawki szczepionki wywołuje odporność u ok. 95-98% osób zaszczepionych. Drugia dawka szczepionki pozwala osiągnąć odporność u niemalże 100% osób zaszczepionych. Trwałość odporności jest zależna od organizmu, ale utrzymuje się przynajmniej przez kilka do kilkunastu lat.

Ważnym elementem zapobiegania rozprzestrzeniania się choroby jest pozostawanie w izolacji podczas okresu zakażania - należy wówczas unikać kontaktu z innymi.

Kto może się zaszczepić przeciwko odrze?

Jeśli osoba dorosła nie chorowała i nie była szczepiona na odrę, może zaszczepić się w dowolnym momencie życia. Mogą i powinny być zaszczepione wszystkie osoby podatne na zachorowanie, z wyjątkiem cierpiących na ciężke zaburzenia odporności. W przypadku zagrożenia epidemią szczepienia zaleca się także osobom dorosłym, które w dzieciństwie były zaszczepione lub chorowały na odrę. Podawane są wówczas 2 dawki - druga 4 tygodnie po pierwszej. W Polsce szczepienie odbywa sie z użyciem trójskładnikowej szczepionki. Wcześniejsze zachorowanie na różyczkę czy świnkę nie stanowi przeciwskazania do zadszczepienia się przeciw odrze pprzy pomocy tej szczepionki. Istnieje też możliwość zaszczepienia się w ciągu 72 godzin po kontakcie z osobą chorą - szczepionka przyjęta wówczas może uchronic przed rozwinieciem się odry lub znacznie złagodzić jej przebirg.

do góry ↑

Wiadomości: Odra

Stuletni seniorzy szczepią się przeciw grypie

Fot. Bojan - Fotolia.comW minionym sezonie wśród osób, które skorzystały z refundowanych szczepień przeciw grypie znalazły się aż 84 osoby, które przekroczyły setny rok życia. Najstarsze osoby, które skorzystały ze szczepień mają 106 lat. Ryzyko poważnych powikłań, jakie niesie za sobą zachorowanie na grypę wzrasta wraz z wiekiem. Seniorzy świadomi niebezpiecznych pogrypowych powikłań, które w skrajnych przypadkach mogą zagrozić ich życiu, coraz częściej szczepią się przeciw grypie. więcej »

Zobacz także

REKLAMA

Odra a dieta


Katalog chorób

pokaż wszystkie

Osteoporoza, Choroba Alzheimera, Anemia - niedokrwistość